Succesvolle participatie wordt vaak gemeten op het aantal deelnemers, reacties of zogeheten draagvlak. Maar dan wordt participatie op de verkeerde uitgangspunten beoordeeld, constateert Christine Bleijenberg, associate lector Urban Governance aan de Haagse Hogeschool, in haar jongste essay. Bleijenberg vindt dat participatie geen recht doet aan wat de overheid ermee beoogt, als het succes ervan wordt beoordeeld aan de hand van de representativiteit van de deelnemersgroep en in hoeverre draagvlak ontstaat en ‘gedoe’ uitblijft. Ze pleit nadrukkelijk voor meer kwaliteit. 

Wat is kwaliteit?

Mensen doen mee wanneer ze merken dat hun bijdrage ertoe doet en serieus genomen wordt. Wanneer er geen terugkoppeling of actie volgt, ontstaat twijfel en onzekerheid. Hierdoor kan wantrouwen ontstaan en de motivatie daalt voor toekomstige participatie.

Ook zijn ideeën die blijven liggen gemiste kansen: pas door er iets mee te doen, vertalen voorstellen zich naar zichtbare verbeteringen. En door gezamenlijk plannen uit te voeren en daarna te evalueren, leer je wat werkt en wat niet, waardoor participatieprocessen slimmer en effectiever worden. Dan is er sprake van kwalitatief goede participatie. 

Echte impact vereist aandacht voor de fase NA het verzamelen van ideeën

In de praktijk blijkt helaas dat veel organisaties ideeën en standpunten ophalen belangrijker vinden dan resultaten boeken. Ze stellen niet de vraag of ze wel met de juiste dingen bezig zijn. Participatie stopt dan bij verzamelen, terwijl de ware impact juist ligt in het vervolg: samen kiezen, prioriteren en realiseren.

Om de inwoners op een transparante wijze te gaan betrekken bij het vervolgtraject is natuurlijk reuze spannend. Maar met de op interactie en samenwerking gerichte projectmanagementmodule van ID-Flux, werk je door een vast proces gezamenlijk aan de uitvoering. 
 

Gelijkwaardig samenwerken en elkaar serieus nemen

Wat je wilt, is deelnemers transparant meenemen in het proces van idee naar uitvoering. Waarbij je gelijkwaardig samenwerkt en enkele deelnemers misschien wel onderdeel worden van de realisatie. Dit kan met de procesmanagementmodule van ID-Flux, waarmee ons instrument veel meer is dan een regulier inspraakplatform. Het combineert het verzamelen van ideeën met een gestructureerd pad naar uitvoering en is daarmee uniek. Zo wordt participatie betekenisvol én meetbaar. Participatie is hiermee geen losstaand moment, maar wordt een onderdeel van echte verandering.

Het proces in ID-Flux

1 Ophalen
In de toegankelijke online omgeving kunnen inwoners hun ideeën delen en de interactie met elkaar aangaan. Zo worden de ingediende ideeën verrijkt met de terugkoppeling van andere deelnemers. Een moderator controleert met het systeem op dubbele inzendingen en ideeën die niet passen bij de vooraf vastgestelde kaders en doelstellingen, met volledige transparantie naar alle deelnemers. Dit voorkomt teleurstelling en bouwt vertrouwen op. De moderator beoordeelt de ideeën verder niet inhoudelijk.

2 Beoordelen
Voor het vraagstuk wordt een IdeaCouncil geformeerd. Dit is geen jury van alleen professionals, maar juist een kleine, diverse groep waaraan ook ervaringsdeskundigen en betrokken inwoners kunnen deelnemen. Deze mix beïnvloed de besluiten, omdat er, naast beleids- en vakkennis, ervaring uit de dagelijkse praktijk wordt meegewogen. De IdeaCouncil komt met een concreet advies voor elk idee: niet uitvoeren, bewaren voor later of doorgeven voor verdere uitwerking.

Vervolgens wordt er prioriteit gegeven op basis van impact en budget: welk idee levert het meeste op voor de organisatie of samenleving? Die keuzes zijn uitlegbaar en verdedigbaar, waardoor het draagvlak groter wordt en middelen doelgericht ingezet kunnen worden.

3 Uitvoeren
Een Realisatieteam zorgt ervoor dat het plan daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Dit team wordt per project samengesteld en kan zo gewenst ook enthousiaste en betrokken ervaringsdeskundigen bevatten. ID-Flux ondersteunt het team bij de praktische stappen: begroting, planning, taakverdeling en afspraken over wie wat doet en wanneer. Zo wordt een goed idee geen papieren wens, maar een project met concrete resultaten.

4 Evalueren en successen vieren
Na de uitvoering is de evaluatie essentieel. Wat ging goed, wat kan beter? Deelnemers krijgen terugkoppeling over de resultaten en successen worden gevierd. Hierdoor groeit het vertrouwen en wordt de cultuur van co-creatie versterkt. Iedereen kan zien dat de input iets oplevert en dat wordt een krachtige drijfveer voor nieuwe initiatieven!

Inspraak als startpunt van groeiend vertrouwen

Met deze aanpak haal je niet alleen belangen en ideeën op; je zorgt dat ze ook in de praktijk worden gebracht. Zo maak je van participatie een kracht, die organisaties en samenlevingen verder brengt. Wanneer we niet alleen naar ideeën luisteren, maar ze ook echt omzetten in actie, dan winnen we allemaal. Door ideeën te beoordelen en daadwerkelijk uit te voeren, ontstaat er een beweging: minder knelpunten voor inwoners, meer draagvlak voor besluiten en een organisatie die flexibel kan inspelen op wat er écht leeft. Participatie wordt zo de motor van verandering en innovatie.

Praktische aanbevelingen voor professionals

• Zie participatie als een proces, waarbij inspraak niet het eindpunt, maar het startpunt is. 
• Zorg voor duidelijke criteria en transparante terugkoppeling naar alle deelnemers.
• Stel een deskundig adviesorgaan samen (de IdeaCouncil) om inhoudelijke keuzes te maken. Neem hierin ook deelnemers op. 
• Prioriteer op impact en budget en maak keuzes uitlegbaar.
• Richt voor de uitvoering per project een Realisatieteam in en ondersteun met resources.
• Evalueer en publiceer de resultaten, vier je successen.

Auteur: Margriet Twisterling
adviseur online participatie

_{Fotocredit: iStockphoto}