^{Foto: Pixabay bij Coolbeer}

Mensen stemmen op een persoon die ze vertrouwen. Of tegen een partij die ze wantrouwen. Ze stemmen tactisch. Ze stemmen zoals hun ouders stemden. 

Stemgedrag is een optelsom van motieven, die vaak weinig met jouw verkiezingsprogramma te maken hebben, blijkt uit een onderzoek van Ipsos. Het laat zien dat een stem vaak gaat over vertrouwen, gevoel, één onderwerp of de dynamiek van de campagne. Niet over het doornemen van een compleet programma.

Dus hier is de ongemakkelijke vraag: hoe zeker weet jij welke onderwerpen inwoners écht urgent vinden?

Je weet het niet? Dat hoeft niet erg te zijn. Als je er tenminste iets mee doet.

Wat je straks gaat doen, zet de toon voor vier jaar

De eerste maanden na de verkiezingen zijn bepalend. Niet alleen voor de inhoud, maar ook voor hoe inwoners de raad zien werken.

De vertrouwde route kennen we. De coalitie onderhandelt achter gesloten deuren, schrijft een akkoord en presenteert het. De rest van de raad reageert erop. Inwoners zien pas iets als het al vaststaat. 

Maar zo hoeft het niet te gaan. 

Want met een raadsakkoord draai je die volgorde om. Je programmeert samen als raad. Transparant. Met ruimte voor alle geluiden in de raad én vanuit de inwoners. Dan is de basis voor je coalitieakkoord een échte afspiegeling van de uitslag van de verkiezingen. Je maakt nog steeds keuzes over wie in het college komt, maar de inhoudelijke richting bepaal je breder. 

Een procesmatige en overzichtelijke aanpak

Dit moment biedt een uitgelezen kans om vanuit de samenleving een totaalbeeld te krijgen van de door hen ervaren prioriteiten in jouw gemeente. Daar kunnen zomaar hele verrassende onderwerpen bij komen bovendrijven! Het vraagt wel om een laagdrempelige aanpak, waarbij niet alleen wordt opgehaald, maar ook wordt gesorteerd, geordend en teruggekoppeld. 

In de slipstream werk je aan het verbeteren van de bestuurscultuur, ga je versplintering tegen, versterk je de legitimiteit van je besluiten en maak je het dualisme steviger. 

Dus: waarom zou je het niet proberen?

Durf te vragen wat écht voorrang heeft

Wat als je inwoners na de verkiezingen vraagt om richting te geven? Wat moet bovenaan staan, wat vinden mensen het meest urgent? Een top 5 dwingt mensen om te kiezen. Het maakt gesprekken concreet. Het voorkomt dat alles belangrijk is en dus niets urgent wordt.

En voor jullie als raad? Je kunt blijven verschillen over oplossingen, over tempo, over geld. Maar je hebt dan minder debat over de vraag waar je je energie de komende periode op richt. 

Is dat niet precies wat je nodig hebt als nieuwe raad, die elkaar nog moet leren kennen?

Een raadsprogramma is geen wondermiddel

Laat ik eerlijk zijn: een raadsakkoord lost niet alles op. Je kunt elkaar ook mét een raadsakkoord politiek dwarszitten. Maar het geeft je wel iets wat nu vaak ontbreekt: een gezamenlijke koers waarop je elkaar kunt aanspreken. En een verhaal naar buiten dat klopt.

"Dit is hoe wij het doen. Dit zijn de thema's waar we op sturen. Zo kun je als inwoner volgen wat er met jouw prioriteiten gebeurt." 

Kortom: een nieuwe invulling van de volksvertegenwoordigende rol, waarbij de wensen van de inwoners vooropstaan, maar de raad als volksvertegenwoordiging gezamenlijk de koers bepaalt.

Er zijn meer varianten dan je misschien denkt

Raadsleden denken soms dat een raadsakkoord één vastomlijnd model is, maar dat klopt niet. Er zijn vormen waarbij de raad het akkoord bepaalt en het college daaruit voortkomt. En varianten waarin een coalitie wethouders levert, maar de agenda met een bredere meerderheid wordt bepaald. Op de website Raadsakkoord tref je alle varianten aan, uitleg en voorbeelden om tot een goed raadsakkoord te komen.

Het is niet alles of niets. Je kiest wat past bij jullie lokale verhoudingen en bestuurlijke geschiedenis.

Begin eerder dan je gewend bent

Idealiter begint het proces al vóór de verkiezingen. Niet om de inhoud dicht te timmeren, maar om het gesprek over het proces neutraal te houden. Laat de griffie voorbereiden. Verken samen de verschillende varianten en zorg voor een inhoudelijke ondergrond.

Want hier gaat het mis als je het niet goed organiseert: zodra het proces voelt als een truc van één partij, is het vertrouwen weg. 

"Maar inwoners betrekken kost te veel tijd"

Die zin hoor ik vaak. Te weinig tijd. Te veel gedoe. 

Oké, maar wat gebeurt er als je niets doet? Dan blijf je merken dat inwoners zich niet gehoord voelen. Dan bouw je niet aan meer vertrouwen in de politiek. Dan blijf je verdedigen in plaats van regisseren.

Bovendien zijn er hulpmiddelen voor handen die helemaal niet veel tijd en geld kosten. Met ID-Flux kun je bijvoorbeeld binnen enkele dagen al starten. Hoe tof zou het zijn om de inwoners te laten zien dat je als raad gezamenlijk werkt aan de urgente doelen die door hen zijn benoemd? Dat je niet rollebollend over straat gaat als politiek, maar écht werk maakt van inwonerparticipatie. 

Wat als de vraag is: "Kunnen we het ons veroorloven om dit niet te doen?"

Een praktische en democratische oplossing

Een heldere vraag, een afgebakende periode, een transparant systeem. Het is niet ingewikkeld. ID-Flux kan die praktische invulling bieden. Je haalt alle wensen en ideeën op, bekijkt de belangrijkste uitkomsten en koppelt er transparant mee terug wat de raad ermee doet.

En we doen meer. We bieden een continue aanpak voor inwonerbetrokkenheid; schaalbaar, vanuit het perspectief van de inwoners en andere belanghebbenden, herhaalbaar, open, transparant en inclusief. 

Luisteren wordt daarmee zichtbaar gedrag. En niet alleen een mooie zin in een debat.

Drie vragen voor de eerste maand na de verkiezingen

1. Welke drie onderwerpen moeten we scherp krijgen voordat we over oplossingen praten?
2. Hoe organiseren we dat iedere fractie het proces kan uitleggen zonder met de ogen te draaien?
3. Welke terugkoppeling beloven we vooraf, zodat deelname niet eindigt in stilte?

Wie hier serieus op antwoordt, is al bezig met democratische kwaliteitsverbetering. En dat is waar het raadswerk zijn gezag terugkrijgt.

Durf je?

De gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 komen eraan. Straks kun je snel willen formeren. Of je kunt dit moment benutten om iets zeldzaams te doen: als raad de regie nemen en inwoners vragen wat nú voorrang verdient.

Niet omdat inwoners altijd gelijk hebben. Wel omdat je bestuur sterker wordt wanneer je zichtbaar maakt dat je luistert, weegt en uitlegt.

Dus: durf je?

Auteur: Margriet Twisterling
adviseur online participatie